Święto Maryi Matki Kościoła

Zstąpienie Ducha Świętego, ikona współczesna 

Wszyscy oni trwali jednomyślnie na modlitwie razem z niewiastami, Maryją, Matką Jezusa, i braćmi Jego. (Dz 1, 14)

Z uroczystością Zesłania Ducha Świętego wiąże się święto Najświętszej Maryi Panny Matki Kościoła, która, jak wspominają Dzieje Apostolskie, trwała wraz z uczniami Jezusa "jednomyślnie na modlitwie". Ten czas oczekiwania to czas rodzenia się Kościoła, którego przedstawicielowi, św. Janowi, Chrystus przykazał z krzyża: "Oto Matka twoja" (J 19, 27a).

Ikona Pięćdziesiątnicy czasem zamieszcza postać Matki Bożej siedzącej pospołu z Apostołami w Wieczerniku. Ona, napełniona Duchem Świętym znacznie wcześniej (por. Łk 1, 35a - Anioł Jej odpowiedział: "Duch Święty zstąpi na Ciebie i moc Najwyższego osłoni Cię") nie musiała oczekiwać Jego przyjścia. Stąd też na wielu ikonach Zstąpienia Ducha Świętego autorzy Jej postaci nie umieszczają. Niemniej Jej obecność wśród społeczności rodzącego się Kościoła jest bezsporna, o czym mówi cytowany już wcześniej fragment Dziejów Apostolskich (ułożenie dłoni Matki Bożej na ikonie powyżej to gest symbolizujący modlitwę).

Tekst: Basia Smal

Fot. za: catedral.iglesiaortodoxa.org.mx

Uroczystość Zesłania Ducha Świętego

Ikona Zstąpienia Ducha Świętego

Kiedy nadszedł wreszcie dzień Pięćdziesiątnicy, znajdowali się wszyscy razem na tym samym miejscu. Nagle dał się słyszeć z nieba szum, jakby uderzenie gwałtownego wichru i napełnił cały dom, w którym przebywali. Ukazały się im też języki jakby z ognia, które się rozdzieliły i na każdym z nich spoczął jeden. (Dz 2, 1-3)

Uroczystość Zesłania Ducha Świętego, zwana też Pięćdziesiątnicą (przypadała 50 dni po żydowskim święcie Paschy, a dla chrześcijan - po święcie Zmartwychwstania Chrystusa), upamiętniona jest piękną, pełną symboli ikoną.

Zaciekawia i intryguje na niej postać starca w koronie, który wyłania się z mroku, niosąc w dłoniach tkaninę z dwunastoma zwojami. Mówi się, iż to król Dawid, który nie doczekał tego niezwykłego wydarzenia, i który jest symbolem wszystkich oczekujących Ducha Bożego, a zwoje to znak przepowiadania Ewangelii przez Dwunastu Apostołów, ukazanych w górnej części ikony, siedzących półkolem (pośród nich jest także Paweł Apostoł, w rzeczywistości nieobecny w trakcie tego zdarzenia, lecz tu jego postać oznacza pełnię Kościoła, w którego tworzeniu odegrał znaczącą rolę). Pomiędzy nimi znajduje się puste miejsce. To symbol oczekiwania na przyjście Pana - miejsce, które On zajmie.

Tekst: Basia Smal

Fot. za: cerkiew.szczecin.pl

Biblioteczka Pracowni Ikon Droga do Piękna

Rozpoczynamy działalność Biblioteczki Pracowni Ikon Droga do Piękna, która ma wspierać warsztatowiczów w zdobywaniu wiedzy na temat ikonopisarstwa i teologii ikony.

Serdecznie zapraszamy do korzystania ze zbiorów.

Księgozbiór jest mały, ale bardzo fachowy. Składa się z trzech działów: podręcznego, który służyć ma na zajęciach oraz ogólnego i teologicznego, które można wypożyczać.

Na tablicy informacyjnej znajdzie się Informator Biblioteczki i zamieścimy katalog szczegółowy, a informacje o nowych książkach będą się pojawiały na blogu.

Wypożyczenia prowadzi Hanna Charzyńska oraz Agnieszka Wierzbicka w poniedziałki i wtorki od 17.30 do 18.30.

Serdecznie zapraszamy!

Tekst: Hanna Charzyńska

Święto Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny

Nawiedzenie, ikona współczesna

Błogosławiona jesteś między niewiastami i błogosławiony jest owoc Twojego łona. A skądże mi to, że Matka mojego Pana przychodzi do mnie? Oto, skoro głos Twego pozdrowienia zabrzmiał w moich uszach, poruszyło się z radości dzieciątko w moim łonie. Błogosławiona jesteś, któraś uwierzyła, że spełnią się słowa powiedziane Ci od Pana. (Łk 1, 42b-45)

Jakże niezwykłe musiało to być spotkanie! Jak niecodzienne! I jak bardzo piękne, przemieniające serca, niosące radość.

Dziękując Maryi za Jej "tak" Bogu, prośmy, byśmy mogli doświadczyć naszego spotkania z Nim poprzez Jej obecność, stałą i niewzruszoną, w naszym życiu.

Tekst: Basia Smal
Fot. za: sklep.cerkiew.pl

Wniebowstąpienie Pańskie

Wniebowstąpienie, Kreta, XV w.

(Fot. za: drogaikony.org.pl)

W Uroczystość Wniebowstąpienia Pańskiego liturgia Kościoła przypomina teksty z Dziejów Apostolskich, Listu do Efezjan i Ewangelii Mateusza.
Nasyćmy się bogactwem i pięknem Słowa Bożego, które niesie radość, pokój i nadzieję:

"Ten Jezus, wzięty od was do nieba, przyjdzie tak samo, jak widzieliście Go wstępującego do nieba" (Dz 1, 11b)

"I wszystko poddał pod Jego stopy, a Jego samego ustanowił nade wszystko Głową dla Kościoła, który jest Jego Ciałem, Pełnią Tego, który napełnia wszystko wszelkimi sposobami" (Ef 1, 22-23)

"A oto Ja jestem z wami przez wszystkie dni, aż do skończenia świata" (Mt 28, 20b)

Wybór tekstu: Basia Smal

Ikony maryjne - Orędowniczka

Bogurodzica, A. Rublow, XV w.

(Fot. za: iwok.bloog.pl)

Matka Boża Orędowniczka to ikona, która wyodrębniła się z przedstawienia zwanego Deesis. Na środku tego przedstawienia widnieje postać Chrystusa Pantokratora. Po Jego prawej stronie stoi Matka Boża (por. Ps 45, 10), po lewej - Jan Chrzciciel i jest to tzw. małe Deesis. W rozbudowanym przedstawieniu, tzw. wielkim Deesis, po obu stronach Chrystusa za Maryją i Janem Chrzcicielem znajdują się archaniołowie, apostołowie i inni święci.

Maryja Orędowniczka ukazana jest w pół- lub całej postaci. Zwrócona lekko bokiem ma pochyloną głowę, a oba ramiona - zgięte w łokciach i z otwartymi dłońmi - kieruje w jedną stronę. To gest interpretowany jako gest modlitwy wstawienniczej, modlitwy prośby w czyjejś intencji (deesis z greckiego oznacza błaganie, orędownictwo).

Wierzchnia szata Maryi (maforion - welon, osłaniający postać do kolan) ma kolor purpury, spodnia - błękitu. Oba kolory mogą mieć różną głębię i nasycenie. Maforion nad czołem i na obu ramionach zdobią trzy gwiazdy - symbole dziewictwa Matki Bożej.

Tekst: Basia Smal

Bibliografia:

Ikony. Fakty i legendy, K. Onasch, A.Schnieper, Wyd. Arkady
Ikona. Okno ku wieczności, M. Quenot, Wyd. Orthdruk
Ikony, L. Ristujczina, Wyd. Dragon

Ikony maryjne - Orantka

Bogurodzica Znaku, Ruś XIII w.

(Fot. za: forum.wiara.pl)

Gest wzniesionych w górę obu rąk, jako gest modlitwy, znany był już w sztuce helleńskiej. W chrześcijaństwie powstały podobne przedstawienia, zwane Orantka/Oranta (łac. oro - mówić, prosić, upraszać).

Przedstawienia maryjne tego typu istnieją, lecz występują niezwykle rzadko. Upowszechnił się jedynie jeden z wariantów Orantki zwany Bogurodzica (Matka Boża) Znaku, który jest ilustracją słów z Księgi Izajasza: "Dlatego Pan sam da wam znak: Oto Panna pocznie i porodzi Syna, i nazwie Go imieniem Emmanuel" (Iz 7, 14).

Ikona Znaku ukazuje Maryję frontalnie, najczęściej w półpostaci (chociaż bywają przedstawienia tego typu ukazujące całą postać Matki Bożej) z uniesionymi w górę ramionami, pomiędzy którymi na piersi Bogurodzicy umieszczony jest medalion z wizerunkiem Chrystusa Emmanuela - Jezusa, jako młodzieńca.

Istnieją różne warianty tej ikony.

Tekst: Basia Smal

Bibliografia:

Ikony. Fakty i legendy, K. Onasch, A.Schnieper, Wyd. Arkady
Ikona. Okno ku wieczności, M. Quenot, Wyd. Orthdruk
Ikony, L. Ristujczina, Wyd. Dragon

Ikony maryjne - Eleusa

Matka Boska Włodzimierska, I poł. XII w.

(Fot. za: gosc.pl)

Niezwykle rozpowszechnionym typem ikonograficznego przedstawienia Matki Bożej jest Eleusa (z greckiego: czuła, miłująca), Glykofilusa. W języku rosyjskim określana jest jako Umilenije.
Cechą charakterystyczną tego przedstawienia jest gest przytulenia policzka Jezusa do twarzy Jego Matki. Przywodzi na myśl bliską i czułą więź łączącą Matkę z Synem. Mówi tym samym o bliskości Boga i człowieka, Boga i Kościoła, którego reprezentantem jest Maryja oraz kieruje uwagę na Wcielenie Boga.
Twarz i ciało Matki Bożej ułożone jest na tym przedstawieniu w półprofilu, obiema dłońmi obejmuje Ona Syna.
Podobnie jak na ikonie Hodegetria Matka Boża osłonięta jest welonem - maforionem w kolorze purpurowym, a Jezus przyobleczony jest w szaty koloru złocistego, mówiące o Jego królewskiej godności.
Na maforionie Maryi (tak, jak na każdej ikonie maryjnej) umieszczone są trzy gwiazdy (jedna na czole i po jednej na każdym ramieniu), które symbolizują dziewictwo Matki Bożej przed, w trakcie poczęcia Jezusa i po Jego urodzeniu.
Istnieje bardzo wiele typów Eleusy.

Tekst: Basia Smal

Bibliografia:
Ikony. Fakty i legendy, K. Onasch, A.Schnieper, Wyd. Arkady
Ikona. Okno ku wieczności, M. Quenot, Wyd. Orthdruk
Ikony, L. Ristujczina, Wyd. Dragon

Ikony maryjne - Hodegetria

Matka Boża Hodegetria, Emmanuel Lambardos, XVI w.

(Fot. za: pl.pinterest.com)

Miesiąc maj w tradycji Kościoła jest miesiącem maryjnym. Włączamy się w jego trakcie w uwielbienie Niepokalanej, prezentując niektóre z typów przedstawień Jej wizerunków w ikonach. Dzisiaj - pierwszy z nich.

Najbardziej rozpowszechnionym wizerunkiem Maryi jest typ przedstawienia zwany Hodegetria.

Nazwa wywodzi się z języka greckiego (hodos - droga) od miejsca, w którym umieszczono ikonę ukazującą Maryję z Dzieciątkiem Jezus na ręku. Była to świątynia w Konstantynopolu zwana Ton Hodegon, co oznacza "tą, co wskazuje drogę".

Na ikonach tego typu Matka Boża przedstawiona jest frontalnie, najczęściej w półpostaci. Na jednym ręku trzyma Jezusa, który ukazany jest jako młodzieniec, mimo iż podobnie jak małe dziecko znajduje się w ramionach matki. Jednak trzeba pamiętać, że każda ikona jest przekazaniem prawd teologicznych za pomocą symboli, a nie ilustracją rzeczywistości. Jezus jedną dłoń złożoną ma do błogosławieństwa, a w drugiej trzyma zwój lub księgę praw.

Postać Maryi spowita jest w maforion (w kolorze purpurowym), układający się w liczne fałdy i osłaniający głowę, ramiona i ciało do kolan. Głowę Matki Bożej okrywa chusta/czepiec (w kolorze błękitnym), tylko trochę widoczna spod welonu. Spodnia szata ma kolor błękitny.
Jedna dłoń Maryi ułożona jest w geście, który przez odbiorców interpretowany jest jako wskazujący na Chrystusa (zgodnie z nazwą typu przedstawienia). Jest jednak także symbolem modlitwy, takim samym, jaki znajduje się na innym typie przedstawienia - Deesis. Druga dłoń, częściowo przesłonięta szatą na znak szacunku, obejmuje Syna. Oczy Matki Bożej zwrócone są na odbiorcę.
Istnieje wiele wersji typu Hodegetria.

Tekst: Basia Smal

Bibliografia:
Ikony. Fakty i legendy, K. Onasch, A.Schnieper, Wyd. Arkady
Ikona. Okno ku wieczności, M. Quenot, Wyd. Orthdruk
Ikony, L. Ristujczina, Wyd. Dragon

Haghiosoritissa

Haghiosoritissa, V/VI w.

(Fot. za: scmc.pl)

3 maja w Uroczystość Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski zapraszamy na spotkanie z najstarszym znanym wizerunkiem Matki Bożej, pochodzącym z V lub VI wieku, określanym m. in. jako Haghiosoritissa (Święte Naczynie Próśb Naszych), Madonna z Wieczernika, Madonna św. Łukasza, Orędowniczka.

To przepiękne przedstawienie ma niezwykłe i dość burzliwe dzieje. Oto jak opowiada o tym ks. Józef R. Maj, jeden z inicjatorów wykonania kopii tego wizerunku dla Polski, co stało się faktem w 2010 roku za zgodą ówczesnego papieża Benedykta XVI, który kopię poświęcił (tekst za: adonai.pl): 

     "Obraz (...) bez wątpienia powstał w pierwszych wiekach chrześcijaństwa. (...) Tradycja rosyjska wskazuje na Lidę, miasto położone między dzisiejszym Tel Awiwem a Jerozolimą, jako miejsce namalowania jej przez św. Łukasza.

     Według starożytnej tradycji ikona "Orędowniczki" (...) została przewieziona z Jerozolimy do Konstantynopola w latach 438-439 i uroczyście zainstalowana w bazylice Calchopratia. W IX wieku pobożni mnisi greccy dla obrony świętej ikony przed ślepą furią obrazoburców przewieźli ją potajemnie do Rzymu, gdzie została umieszczona w kościele św. Agaty in Turri (...). Z rozkazu papieża Sergiusza III (904-911) przeniesiono ją do bazyliki papieskiej św. Jana na Lateranie, gdzie przebywała do 28 lutego 1221 r. Tego dnia, za zgodą papieża Honoriusza, św. Dominik uroczyście przeniósł ikonę do kościoła i klasztoru dominikańskiego San Sisto (...).

     Podczas sacco di Roma (1527 r.) dominikanki musiały w pośpiechu opuścić klasztor dla ratowania życia. (...) Kiedy minął pierwszy impet rebelii, wróciły i zastały ikonę nietkniętą pod gruzami. Siostry zabrały ją do swej tymczasowej siedziby w pałacu kardynała Colonna. Tu przebywała do 1575 r., kiedy zakończono budowę nowego kościoła Świętych Dominika i Sykstusa oraz klasztoru dla mniszek dominikańskich na Magnanapoli w pobliżu Kwirynału. (...) Jej koronacji dokonał papież Urban VIII w roku 1641 na Watykanie. (...) W 1931 r. Haghiosoritissa została (...) zainstalowana w chórze klasztornym na Monte Mario, gdzie znajduje się po dzień dzisiejszy.

  (...) Nadprzyrodzone piękno zawarte w świętym obliczu Maryi uwiecznionym na tej ikonie jest najprawdopodobniejszą przyczyną przekonania idącego od najdawniejszej starożytności chrześcijańskiej, że jest Ona acherópita, to znaczy namalowana nie tylko ludzką ręką.

     Z ikoną Haghiosoritissa tradycja chrześcijańska wiąże nieprzerwanie dwie modlitwy (...): "Pod Twoją obronę" i  "Regina coeli" (...).

     Z inspiracji osób świeckich proboszcz parafii św. Katarzyny w Warszawie zamówił kopię Świętego Oblicza Maryi z przeznaczeniem dzieła do Polski. Prace malarskie wykonał Oskar Rabenda, absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie."

Wybór i opracowanie tekstu: Basia Smal

Św. Józef w ikonografii

1 maja Kościół wspomina św. Józefa, rzemieślnika, patrona ludzi pracy.
Postać tego świętego znamy z Ewangelii. Pochodził z królewskiego rodu Dawida, był zaślubiony Maryi Pannie, stając się przez to Opiekunem Jej i Jej Syna, poczętego przez działanie Ducha Świętego, a w oczach współczesnych Mu ludzi tym, który tworzył razem z Nią i Jezusem rodzinę.

W ikonografii Kościoła Wschodniego obecny jest na ikonie Bożego Narodzenia jako zadumany starzec 

(tu: lewy dolny róg ikony):

Ikona Narodzenia Jezusa, Andriej Rublow, XV w.

(Fot. za: slowikon.pl)

Kościół Zachodni, czcząc Świętą Rodzinę, umieszcza św. Józefa na ikonie obok postaci Maryi i Jezusa:

Ikona współczesna autorstwa Magdy Dylewskiej

(Fot. za: serwisy.umcs.lublin.pl)

Spotykany jest też na ikonach razem z postacią Jezusa
(w ujęciu przypominającym ikony Matki Bożej Hodegetria lub innym):

Ikona współczesna

(Fot. za: forum.drogaikony.org.pl)

Albo też sam z parą synogarlic czy gołębi w dłoni (por. Łk 2, 24):

Ikona współczesna

(Fot. za: jozef.legnica.pl)

Można też czasem spotkać ikony św. Józefa w otoczeniu narzędzi pracy:

Ikona współczesna

(Fot. za: forum.drogaikony.org.pl)

Ponieważ w ikonografii Kościoła Wschodniego postać św. Józefa niemal nie występuje, a tym samym brak wzorców ikon, temat cechuje spora dowolność, oczywiście w ramach prawdy teologicznej zawartej w Słowie Bożym. Dlatego też ikony św. Józefa spotkać można obecnie najczęściej w ikonografii Kościoła Zachodniego.

Tekst: Basia Smal